درسنامه آموزشی مطالعات اجتماعی کلاس هشتم
درس 18: ویژگیهای انسانی و اقتصادی آسیا
در آسیا، اقوام گوناگون با فرهنگهای مختلف زندگی میکنند. دین، زبان، آداب و رسوم و سبک زندگی مردم در بخشهای مختلف آسیا، متفاوت است.
جمعیت
آسیا نه تنها وسیعترین قارّهٔ جهان است بلکه پرجمعیتترین قارّه هاست. روی نمودار، جمعیت قارهها را با یکدیگر مقایسه کنید و آنها را به ترتیب جمعیت نام ببرید.
60 درصد جمعیت جهان در آسیا زندگی میکنند اما همانطور که در نقشه پراکندگی جمعیت آسیا مشاهده میکنید، جمعیت در همه جای این قاره پهناور، یکسان توزیع نشده است.
نواحی مرتفع چون فلات تبت و هیمالیا و بیابانهای وسیع، خالی از جمعیت یا کم جمعیت است؛ در حالی که در جنوب و جنوب شرقی آسیا، جمعیت انبوهی به طور متراکم زندگی میکنند. پرجمعیتترین کشورهای جهان یعنی چین و هند (با بیش 2/5 میلیارد نفر مجموعاً) در این منطقه واقع هستند. این دو کشور تنها کشورهای جهاناند که هر یک بیش از یک میلیارد نفر جمعیت دارند.
جزیرهٔ جاوه در اندونزی متراکمترین منطقهٔ جهان از نظر جمعیت است. در این جزیرهٔ کوچک 141 میلیون نفر (یعنی به اندازهٔ جمعیت کشور روسیه) سکونت دارند.
فعّالیت (صفحهٔ 116 کتاب درسی)
1- نقشهٔ پراکندگی جمعیت در آسیا را با نقشهٔ ناهمواریها و آب و هوا بر هم منطبق و مقایسه کنید:
الف) چرا در مشرق و جنوب شرقی آسیا تراکم جمعیت، زیاد است؟
وجود سرزمینهای حاصلخیز و جلگههای پست و هموار، آب و هوای گرم و مرطوب، پوشش گیاهی سرسبز، دلتاها و خاک آبرفتی، وزش بادهای موسمی و ریزش باران فراوان.
ب) کدام نواحی آسیا بسیار کم جمعیت یا خالی از جمعیت است؟ چرا؟
در نواحی مرتفع فلات تبت و هیمالیا، به دلیل سرمای طاقتفرسا، کم بودن یا نبودن زمینهای کشاورزی، مشکلات حمل و نقل و نبودن شرایط مناسب برای زندگی تراکم جمعیت کم است.
نژاد و زبان
بیشتر جمعیت آسیا از نژاد زردپوست و بقیه سفیدپوست هستند. البته در جنوب آسیا تیرههای سیاهپوست و دورگه که از ازدواج نژادهای مختلف با هم به وجود آمدهاند نیز زندگی میکنند.
مردم آسیا به صدها زبان و لهجه حرف میزنند. روی نقشهٔ زیر نام بعضی از زبانهایی را که تعداد زیادی از مردم به آنها تکلم میکنند، میبینید.
|
|
دین
آسیا مهد ادیان بزرگ جهان است. سه دین بزرگ الهی یهود، مسیحیت و اسلام، علاوه بر آسیا در سایر قارهها انتشار یافتهاند.
اسلام در آسیا: به نقشه بعد توجه کنید. حدود 60 درصد مسلمانان جهان که حدود 1/8 میلیارد نفر هستند، در قارهٔ آسیا زندگی میکنند.
اگرچه محل بعثت پیامبر اسلام و نقطه شروع دین اسلام، مکه بوده است، اما اسلام به تدریج همه کشورهای آسیای غربی را دربر گرفته و سپس به آسیای مرکزی و مشرق و جنوب شرقی آسیا و حتی دیگر نقاط جهان نیز راه یافته است.
به همین دلیل از غرب تا شرق آسیا میتوان چشماندازها و مناظری را که نشاندهنده فرهنگ و تمدن اسلامی است، مشاهده کرد. در آسیا مساجد باشکوهی که از شاهکارهای معماری اسلامی هستند، ساخته شده است.
|
|
بیشتربدانیم
آیینهای دیگر که در آسیا پیروان زیادی دارند:
1- آیین بودا که خاستگاه اصلی آن، شمال هند است و در کشورهای شرقِ آسیا چون چین، ژاپن، کره و تایلند نیز انتشار یافته است.
2- آیین برهمایی در شبه جزیرهٔ هند. [البته بیش از 10 درصد از جمعیت 1/3 میلیارد نفری هند، مسلمان هستند.]
3- آیین دائو و کنفسیوس، در چین و کشورهای شرق آسیا این چند آیین، در قارههای دیگر کمتر نفوذ دارند.
|
|
اقتصاد قارۀ آسیا
* بخش عمدهای از مردم آسیا به کار کشاورزی مشغولاند و کشاورزی جایگاه مهمی در اقتصاد کشورها دارد.
مهمترین محصول کشاورزی در قارهٔ آسیا برنج است که غذای اصلی مردم آسیا را تشکیل میدهد. 90 درصد برنج جهان در آسیا تولید و در همین قاره مصرف میشود.
* ژاپن، چین، روسیه، هند، کرهجنوبی، ایران، پاکستان، اندونزی، تایوان و مالزی از کشورهای قدرتمند آسیا در زمینه اقتصاد،صنعت و کشاورزی هستند. ژاپن و روسیه عضو کشورهای گروه هشت هستند. چین و هند نیز در پیمان اقتصادی بریکس٭ حضور دارند.
|
|
* کشور چین در دو دهه اخیر توانسته است با برنامهریزیهای جدید و توجه به توان داخلی، میزان تولیدات و صادرات خود را بهشدت افزایش بدهد و از این راه درآمد اقتصادی و وضع زندگی مردم خود را بهتر کند. امروزه تقریبا انواع کالاهای تولید شده در چین به کشورهای مختلف جهان صادر میشود. اکنون، چین از برترین قدرتهای اقتصادی جهان به شمار میرود.
* همچنین در دهههای اخیر، چهار کشور کرهجنوبی، تایوان، هنگکنگ (بخشی از چین امروزی) و سنگاپور توانستهاند، صادرات را هدف اقتصادی خود قرار بدهند و از این راه درآمد بسیار زیادی بهدست بیاورند. به این چهار کشور، «ببرهای اقتصادی آسیا» لقب دادهاند.
مالزی نیز در دو دههٔ اخیر، پیشرفت زیادی در صنعت داشته و درآمد خوبی از این راه کسب کرده است.
* تحولات اقتصادی در آسیا موجب شده است که مانند دیگر نقاط جهان، مهاجرت از روستا به شهرها ادامه پیدا کند. امروزه شهرهای با جمعیت
بیش از ده میلیون نفر در آسیا بیشتر از سایر قارهها است. این شهرها مراکز مهم تجارت و بازرگانی آسیا و جهان محسوب میشوند. شهرهایی مانند توکیو در ژاپن، بمبئی در هند و تهران از پرجمعیتترین شهرهای آسیا هستند.
جاذبههای گردشگری
در آسیا جاذبههای طبیعی و جاذبههای تاریخی و فرهنگی بسیار زیادی برای گردشگری وجود دارد. همه ساله تعدادی از کشورهای آسیایی از راه جذب گردشگران از سراسر دنیا، درآمد خوبی به دست میآورند.
|
|
|
|
فعّالیت (صفحهٔ 120 کتاب درسی)
2- حدس بزنید، تصاویر (2) و (4) کدام جاذبههای گردشگری آسیا هستند. درباره این بناها اطلاعاتی به دست بیاورید.
تصویر2 : تاج محل در آگره هند از جاذبههای فرهنگی، تاریخی و معماری آسیاست. تاج محل از پرآوازه ترین بناهای جهان و آرامگاه زیبا و باشکوهی است که در نزدیکی شهر آگره و در 200 کیلومتری جنوب دهلی نو پایتخت هند واقع شده است و یکی از عجایب هفتگانه جدید دنیا به شمار میرود. همانطور که مشخص است، نام این بنا، ایرانی است. این ساختمان بر پایه مخلوطی از معماری ایرانی، هندی و اسلامی بنا شده است. تاج محل، مجموعه آرامگاهی در هند، در قرن یازدهم به فرمان شاه جهان، پنجمین پادشاه گورکانی هند، آرامگاهی برای همسرش ارجمند بانو (ممتاز محل) در شهر آگره / اگرا ساخته شد.
تصویر4: از جاذبههای تاریخی آسیا در کشور چین است. دیوار چین که یکی از هفت اعجاز جهان شمرده میشود، در جهان به لحاظ زمان ساخت طولانیترین و بزرگترین مهندسی تدافعی نظامی در قدیم است. این دیوار در نقشه جغرافیایی چین 7000 کیلومتر امتداد یافته است. تاریخ ساخت دیوار چین به قرن 9 قبل از میلاد باز میگردد، دیوار چین معمولا با آجرهای بزرگ و سنگ مستطیل ساخته شده و در وسط آن خاک و خرده سنگ ریخته شده و ارتفاع ان 10 متر است، پهنای دیوار برای عبور چهار اسب کافی است و در یک ردیف عرض آن 4 - 5 متر است تا در زمان انتقال غلات و سلاحها مشکلی ایجاد نشود.
3- با راهنمایی خانواده حداقل 10 الی 15 مورد از اجناس و کالاهایی را که از آنها استفاده میکنید، انتخاب کنید و ببینید تولید کدام کشور است. آیا در نمونهٔ خود به کالاهای ساخت کشور چین نیز برخورد کردید؟
4- یکی از جلوههای دوستی و روابط بین کشورها در آسیا، بازیهای آسیایی است که هر چهار سال یکبار در یک کشور برگزار میشود. درباره این بازیها چه میدانید؟ آخرین بازی آسیایی در چه سالی و در کجا برگزار شد؟ بازی بعدی در کجا برگزار خواهد شد؟
بازیهای آسیایی که آسیاد هم خوانده میشود، رویدادی چند ورزشی است که هر 4 سال یکبار با حضور ورزشکاران کشورهای مختلف سراسر قاره آسیا برگزار میشود. در هر رشته نشانهای طلا برای مقام اول، نقره برای مقام دوم و برنز برای مقام سوم توزیع میشود. نخستین دوره این بازیها در سال 1950 میلادی در دهلی, هند برگزار شد. دومین دوره بازیهای آسیایی به فاصله 3 سال از دور اول اجرا شد؛ اما بعد از آن دوره، بازه زمانی 4 ساله تا به امروز رعایت شده است. آخرین بازی در سال 2014 در اینچئون, کره جنوبی برگزار شد، بازیهای آسیایی آینده در سال 2018 در جاکارتا, اندونزی برگزار خواهد شد.
مهارتهای نقشه: استفاده از اطلس
اطلس، کتابی است که مجموعهای از نقشهها در آن گردآوری شده است. در برخی از اطلسها، نمودارها و تصاویری نیز مشاهده میشود.
ما با استفاده از انواع نقشههای مختلف یک اطلس میتوانیم اطلاعات بیشتر و دقیقتری دربارهٔ کشورها یا نواحی مختلف جهان بهدست بیاوریم.
معمولا برای هر قاره یا کشور، دو نوع نقشه در اطلس مشاهده میکنیم:
نقشههای طبیعی: بر روی این نقشهها، رشته کوهها، فلاتها، دریاها، رودخانهها و… نمایش داده شده و اطلاعات مربوط به شهرها و کشورها، بسیار کم است.
نقشههای سیاسی: بر روی این نقشهها، مرز کشورها، ایالتها و استانها، پایتختها و شهرهای مهم نمایش داده شده است.
فعّالیت (صفحهٔ 121 کتاب درسی)
- در ابتدای اطلس، فهرست و نام قارهها نوشته شده است. نام آنها را بنویسید.
- اگر در این بخش مساحت و جمعیت قارهها، نوشته شده، آنها را پیدا کنید و بخوانید.
- نقشههای طبیعی و سیاسی جهان را روی اطلس پیدا و مشاهده کنید.
- برخی از اطلاعاتی را که روی نقشه طبیعی جهان مشاهده میکنید، اما روی نقشه سیاسی جهان وجود ندارد، بیان کنید.
- در اطلس شما چند نقشه از قاره آسیا وجود دارد؟ هر یک چه تفاوتی با دیگری دارد؟
- آیا در اطلس شما به جز نقشههای طبیعی و سیاسی، نقشههای دیگری وجود دارد؟ چه نوع نقشههایی؟
به کار ببندیم (صفحهٔ 122 کتاب درسی)
یکی از دو مورد پیشنهادی زیر را انتخاب و تحقیق کنید:
الف) درباره یکی از موضوعات قاره آسیا (برای مثال جمعیت چین و هند، یکی از جاذبههای گردشگری آسیا، کشت برنج، هیمالیا و اورست، زلزله و سونامی در جنوب شرقی آسیا و…) تحقیق و یک روزنامهٔ دیواری درست کنید و در مدرسه به نمایش بگذارید.
ب) تصویر روبه رو یکی از شخصیتهای قاره آسیا را نشان میدهد.
حدس بزنید این فرد کیست؟ دربارهٔ زندگی و فعّالیتهای او تحقیق کنید و یک یا دو صفحه مطلب بنویسید و در کلاس بخوانید.